|
Haft jest jedną z najstarszych technik zdobienia materiałów tekstylnych. Jest to technika pracochłonna, dająca unikalne efekty zdobnicze, tworząc na materiale kolorowy wzór oraz fakturę powstałą poprzez zróżnicowany sposób kładzenia nitki. Od czasów starożytnych haft jest traktowany jako szlachetny i kosztowny sposób zdobienia, dlatego ubiory haftowane zawsze podkreślały status właściciela i były noszone przez władców i możnych świata.
W dzisiejszych czasach dzięki użyciu wydajnych automatycznych maszyn hafciarskich haft stał się popularny i szeroko stosowany zarówno w produktach luksusowych jak i powszechnego użytku. Rozwój maszyn haftujących datuje się od XIX wieku przechodząc kolejne etapy. Haft maszynowy pojawił się równocześnie z wprowadzeniem maszyn do szycia. Zastosowanie ściegu dwunitkowego istotnie przyspieszyło proces wyszywania, chociaż ruch tamborka z naciągniętym materiałem wykonywał człowiek ręcznie. W celu zwiększenia wydajności połączono wiele mechanizmów igielnicowych wspólnym wałem i jeden pracownik przy pomocy pantografu mógł poruszać wieloma złączonymi tamborkami lub ramą z naciągniętym metrażem. W ten sposób jeden pracownik wodząc ramieniem pantografu po powiększonym rysunku wzoru jednocześnie wykonywał haft wielokrotny. Następne etapy to zastąpienie maszyny parowej napędzającej poprzez pasy transmisyjne wał główny maszyny silnikami elektrycznymi a człowieka mechanizmem zaczerpniętym z krosien żakardowych. Na dziurkowanych kartach a później dziurkowanej papierowej taśmie zapisany był wzór haftu z żakardowy mechanizm odczytując bolcami przesuwającą się kombinacje otworów wykonywał odpowiedni ruch pantografu. W kolejnym ulepszeniu zastąpiono szeroką taśmę wąską papierową taśmą jak w dalekopisie z której wzór był odczytywany przy pomocy elementów fotoelektrycznych. Otrzymany sygnał elektryczny sterował ruchem tamborków za pomocą najpierw elekto-sprzęgieł a później elektrycznych silników skokowych. Taka konstrukcja była produkowana do przełomu lat siedemdziesiątych . Dynamiczny rozwój elektroniki i informatyki zaowocował wprowadzeniem szeregu innowacji w konstrukcji maszyn hafciarskich. Papierowa taśma perforowana została zastąpiona najpierw przez taśmę magnetyczną (wzór był zapisany w postaci zmiennego namagnesowania taśmy podobnej do stosowanych w magnetofonach) a następnie dyskietką i pamięcią elektroniczną. Technika komputerowa całkowicie wyparła mechaniczne sposoby sterowania maszyną i dając nową jakość zarówno podczas procesu haftowania jak i projektowania wzoru. Równolegle z ulepszaniem sposobów sterowania ruchem tamborków wprowadzano szereg rozwiązań w mechanice maszyn. Zwiększano liczbę igielnic w głowicach z których każda igła jest nawleczona nitka różnego koloru. Po wprowadzeniu automatycznego odcinania nitek i czujników zerwania nici maszyny mogą samoczynnie zmieniać kolor haftu i zareagować na zerwanie lub skończenie nici zatrzymując się. W ostatnich latach zastosowanie nowoczesnych serwonapędów opartych na bezszczotkowych silnikach elektrycznych istotnie zwiększyło dynamikę maszyn wpłynęło na zwiększenie ich wydajności. W trakcie rozwoju maszyn hafciarskich pomimo że łączy je ta sama zasada pracy następowała ich specjalizacja do różnych zadań. I tak powstały typy maszyn hafciarskich różniące się pod względem ilości głowic, typu ściegu, wielkości haftu, oraz specjalnego wyposażenia. Maszyny można podzielić na: jedno i wielogłowicowe ; haftujące ściegiem stebnówkowym dwunitkowym i łańcuszkowym jednonitkowym ; z pojedyńczą igłą w głowicy i wieloigłowe ; dostosowane do haftu na tamborkach i na ramach ; Specjalną grupę maszyn stanowią maszyny do haftu na metrażu. Spotykamy tu maszyny z kiludziesięciometrowymi pionowymi ramami typu Schifti posiadające kilkaset igieł i system automatycznie wymienianych czółenek zamiast chwytaczy oraz maszyny z poziomymi ramami. Są również maszyny bez ramowe gdzie materiał przesuwany jest na wałkach. W zakresie haftu na wykrojach, wyrobach gotowych, elementach reklamowych stosuje się automatyczne maszyny haftujące sterowane komputerowo jedno i wielogłowicowe z kilkunastoma igielnicami w głowicy. Współczesna maszyna składa się z następujących podzespołów: - mechanizmu szyjącego napędzanego serwomotorem elektrycznym (głowice wieloigielnicowe, chwytacze obrotowe, podciągacze i regulatory naprężenia nici, ucinacze nici, czujniki zerwania nici, mechanizmy rozsprzęglające, prowadnice i stojaki nici ) - mechanizmu poruszającego tamborki w osiach X i Y ( silniki skokowe, paski zębate lub linki, prowadnice kulkowe, beka z uchwytami do zamocowania tamborków lub ramy ) - bloku z zasilaczami i sterownikami silników. - komputera z wyświetlaczem i panelem przycisków sterujących. - dodatkowego oprzyrządowania ( do haftowania na czapkach , wycinana otworów , naszywania cekinów, naszywania kordonku ... ) Maszyny tego typy wykonywane są w wersjach od jednej do kilkadziesiąt głowic. Maksymalna prędkość haftowania maszyn wielogłowicowych jest rzędu 1000 ściegów na minutę natomiast prędkość maksymalna maszyn jednogłowicowych dochodzi do 1500 ściegów na minutę. Maksymalna długość ściegu w jednej osi to 12,7mm z możliwością wydłużenie przy użyciu wysprzęglania igielnicy (tzw. jump). Standardem jest obecnie 12-cie igieł w głowicy a dostępne są maszyny z 15-toma igłami. Komputery sterujące posiadają nie ulotna pamięć wzorów o pojemności rzędu kilku milionów ściegów i zazwyczaj wyposażone są w ciekłokrystaliczny kolorowy wyświetlacz. Bezpośrednio na maszynie używając klawiatury i ekranu można ustawić parametry maszyny i wzoru oraz dokonać prostej jego edycji. Standardem jest również Oprogramowanie Nawet najbardziej zaawansowana maszyna hafciarska jest zupełnie bezużyteczna bez oprogramowania nią sterującego. W czasach gdy maszyny sterowane były mechanicznie proces tworzenia wzorów był niebywale kosztowny i czasochłonny. Wprowadzenie sterowania komputerowego początkowo również niewiele w tej materii zmieniło. Przełom nastąpił dopiero po upowszechnieniu się komputerów osobistych. Obecnie istnieje kilkadziesiąt niezależnych standardów plików sterujących (wzorów), wprowadzonych przez firmy wytwarzające maszyny hafciarskie. Rozpoznać je można po rozszerzeniach tych plików ( .dst – Tajima, .dat – Barudan, .phb – Brother, .inb – Inbro, etc.). Zawierają one instrukcje bezpośrednio wykonywane przez maszynę. W szybkim tempie rozwija się także rynek programów służących do tworzenia wzorów poczynając od kosztujących kilka tysięcy dolarów zaawansowanych systemów tj. Wings, Modular, Wilcom, EOS, Pulse, Punto, a kończąc na kosztujących kilkaset dolarów Drawings czy Embird. Mimo że rozpiętość cenowa dostępnego oprogramowania jest bardzo duża nie zawsze wprost przekłada się ona na jego funkcjonalność. Na każdym z programów można bowiem stworzyć w pełni wartościowy wzór hafciarski na którego jakość w pierwszym rzędzie wpływ ma doświadczenie i wyczucie artystyczne projektanta. Zaawansowany program podnosi jedynie komfort pracy i oszczędza czas projektanta. W Polsce obecnie istnieje około 150 zakładów zajmujących się haftem maszynowym. Jest to branża ciągle się rozwijająca mająca duże perspektywy. Podstawowymi przesłankami do takiego twierdzenia są: - około 50% wszystkich zakładów znajduje się w Łodzi bądź jej okolicach co pozostawia niemal dziewiczy rynek w odleglejszych zakątkach kraju - w ostatnich latach obniżeniu uległy ceny maszyn haftujących i oprogramowania (cena maszyny jednogłowicowej i podstawowego oprogramowania to około 8000 euro) - Polska została przyłączona do Unii Europejskiej |